Zdominowana przez media dyskusja o polskiej polityce zagranicznej i wewnętrznej dziecinnieje. Kurczy się liczba gazet otwartych na poważne teksty o treściach politologicznych. Nagłaśniane są bieżące konflikty partyjne, natomiast rzeczowa debata o polityce, nieuwikłana w kontekst doraźnych interesów uczestników rywalizacji partyjnej, nie znajduje na łamach prasy należytego miejsca. Jeszcze gorzej pod tym względem wygląda sytuacja w mediach elektronicznych, zwłaszcza w telewizji. Coraz mniej w publicznej debacie merytorycznych sporów pomiędzy ekspertami, coraz więcej – wizerunkowych starć z udziałem polityków, wypieranych zresztą z roli komentatorów przez celebrytów, naklejających na wszystkich i na wszystko etykiety „cool” i „obciach”.
A przecież prowadzenie przez państwo skutecznej polityki wewnętrznej i zagranicznej wymaga poważnej, pogłębionej debaty na argumenty. Oznacza to – rzecz oczywista – konieczność istnienia solidnego, wielonurtowego zaplecza eksperckiego. Warto tę prawdę przypominać, gdyż w Polsce jest ono zbyt wątłe, zwłaszcza w wymiarze instytucjonalnym. Nieliczne organizacje pozarządowe o profilu politologicznym borykają się zwykle z problemami finansowymi, rzadko też ich analizy są wykorzystywane przez rządzących. Ci ostatni korzystają z usług instytucji analitycznych funkcjonujących w strukturach rządowych, ale i one są niewystarczająco rozbudowane wobec stopnia komplikacji współczesnej polityki. Należytej roli na tym polu nie odgrywają uczelnie wyższe, nie kształcą one bowiem ekspertów w wielu istotnych z punktu widzenia państwa i jego obywateli dziedzinach. Nieczęsto są też miejscem ożywionej, systematycznej dyskusji o kluczowych dylematach współczesności. Rzadko wnioski z takich debat stanowią podstawę formułowania długofalowych planów politycznych – zarówno w wymiarze wewnętrznym, jak i zagranicznym. Jeszcze gorzej – jak już wspomniano – wygląda sytuacja w świecie mediów. Nic zatem dziwnego, że w Polsce brakuje myślenia w kategoriach strategicznych i szwankuje analiza bieżących problemów, co przekłada się na jakość polskiej polityki.
Nie oznacza to wszakże, że tabloidyzacja debaty i towarzyszący jej uwiąd intelektualny są powszechne, a wszelkie próby podjęcia rzetelnej dyskusji o różnych aspektach polityki polskiej – z góry skazane na niepowodzenie. Coraz więcej środowisk dostrzega potrzebę rozbudowania zaplecza analitycznego i poważnego traktowania polskich problemów. Można wyliczać eksperckie projekty przygotowywane dla organów władzy. W gazetach – co prawda nielicznych – ukazują się jednak teksty o ambicjach większych, niż chwilowy retoryczny triumf nad adwersarzem. W różnych organizacjach pozarządowych i w uczelniach wyższych pracują eksperci, którzy niezależnie od trudności w znalezieniu adresatów swych analiz, wciąż je przygotowują, dzięki czemu jest po co sięgać, gdy tylko ma się po temu wolę. Owszem, wiele jest zagadnień, w opracowywaniu których konkurencja na rynku analiz – równie potrzebna jak w innych dziedzinach – jest bardzo ograniczona, albo wręcz jej nie ma. Niemniej są zręby tego, co przy lepszej koordynacji i wsparciu – ze strony polityków, mediów i potencjalnych sponsorów – może stać się solidnym zapleczem eksperckim, wspomagającym zarówno pracę głównych ośrodków decyzyjnych państwa, jak i szerszą debatę publiczną. Zapleczem na miarę potrzeb dużego państwa o ambicjach nieograniczających się do mniej lub bardziej sprawnego reagowania na bieżące wydarzenia, zaś w dłuższej perspektywie zdającego się jedynie na to, co los przyniesie.
(fragment wstępu Jacka Kloczkowskiego i Tomasza Żukowskiego do książki "Rzeczpospolita na arenie międzynarodowej, Idee i praktyczne dylematy polityki zagranicznej")
Na stronie http://www.polskiewyzwania.pl prezentujemy teksty powstałe w ramach cyklu konferencji pt. Polskie wyzwania, organizowanych przez Ośrodek Myśli Politycznej - www.omp.org.pl - dla Kancelarii Prezydenta RP (Konferencja I: „Polskie wyzwania: państwo – tożsamość – rozwój”, 9-10 maja 2008 r. Konferencja II: „Polskie wyzwania: tożsamość”, 9-10 stycznia 2009 r. Konferencja III: „Polskie wyzwania: polityka zagraniczna”, 15 maja 2009 r.). Zostały one wydane w tomie "Rzeczpospolita na arenie międzynarodowej, Idee i praktyczne dylematy polityki zagranicznej" (Kraków-Warszawa 2010, pod redakcją Jacka Kloczkowskiego i Tomasza Żukowskiego). Wpisują się w prace środowisk doceniających wagę znaczenia rzetelnego podejścia analitycznego w świecie zdominowanym przez zasady marketingu politycznego, w którym kryterium oceny polityków staje się coraz częściej wyłącznie wrażenie wizerunkowe, a nie realne działania, ich motywacje i skutki. Pomysłodawcy przedsięwzięcia poprosili o diagnozę stanu państwa – w różnych jego wymiarach – specjalistów z czołowych polskich uczelni, mediów, instytucji pozarządowych oraz ośrodków pracujących dla organów władzy. Trzy konferencje przyniosły bardzo ciekawą, wielowątkową diagnozę stanu spraw we współczesnej Polsce. Szczególnie wiele uwagi poświęciliśmy polityce zagranicznej i kwestiom bezpieczeństwa RP. Ich dynamika - związana z wydarzeniami i procesami wewnętrznymi oraz na arenie międzynarodowej - powoduje, że zadaniem ekspertów i instytucji analitycznych jest ich stały monitoring i kompleksowa analiza. Chcemy ową pracę prowadzić, zaś jej rezultaty upubliczniać, m.in. w tym miejscu, a także na stronach www.omp.org.pl, www.usa-ue.pl i na blogu www.omp.org.pl/blog. Nasze diagnozy przedstawimy także w książkach oraz artykułach publicystycznych w prasie ogólnopolskiej i regionalnej.
Państwo o takim potencjale i znaczeniu jak Polska, nie może sobie pozwolić, aby jego polityka działała niekiedy niemal po omacku a wiele kluczowych zagadnień nie było przedmiotem poważnej debaty publicznej. Czas to zmienić.
Czerwiec 2010
